18 czerwca br. odbywała się na Wydziale Nauk Społecznych UWM Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Wrażliwość pedagogiczna i jej składowe. Znaczenie wyobraźni i odpowiedzialności dla edukacji w kontekście XXI wieku”. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Katedrę Pedagogiki Ogólnej i Opiekuńczej we współpracy z Komisją Edukacji Towarzystwa Naukowego im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, a patronat nad nim objęła Pani Dziekan WNS, dr hab. Joanna Ostrouch-Kamińska, prof. UWM oraz Pani dr hab. Marzenna Nowicka, prof. UWM – Dyrektor Instytutu Nauk Pedagogicznych, zaś medialnym patronem był kwartalnik „Wychowanie na co Dzień”, którego Redaktor Naczelny, dr Jan Malinowski, również gościł na konferencji.

Otwarcie konferencji, oprócz standardowych w takiej sytuacji elementów, czyli powitania Gości i wygłoszenia przez przedstawicielki władz Wydziału – Panią Dziekan oraz Panią Dyrektor Instytutu Nauk Pedagogicznych krótkich okolicznościowych przemówień, zawierało jeden, ale wyjątkowo ważny element niestandardowy, bardzo trafnie nazwany przez jednego z uczestników – prof. dra hab. Romana Lepperta – akcentem jubileuszowym, w ramach którego polskie środowisko akademickiej pedagogiki, a w szczególniejszy jeszcze sposób środowisko pedagogiczne Wydziału Nauk Społecznych UWM wyraziło głębokie uznanie i wdzięczność dla wkładu, jaki wniosła do tej dyscypliny twórczość i działalność naukowa prof. dra hab. Józefa Górniewicza. Wyjątkową okazję do tego stwarzają trzy wypadające w bieżącym roku okoliczności. Pierwszą z nich jest trzydziestolecie pracy Profesora w instytucjach akademickich Olsztyna – w Wyższej Szkole Pedagogicznej, a następnie w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim, w powstanie którego Józef Górniewicz był bezpośrednio zaangażowany. W bieżącym roku przypada też dwudziestopięciolecie uzyskania przez Niego tytułu profesora oraz Jego siedemdziesiąte urodziny. Podziękowania za trzy dekady twórczej pracy i działań na rzecz pedagogiki jako dyscypliny naukowej, Uniwersytetu i środowiska olsztyńskiej pedagogiki, dziś skupionego głównie na Wydziale Nauk Społecznych, złożyła Panu Profesorowi, w swoim i całej społeczności imieniu, Pani Dziekan Joanna Ostrouch-Kamińska, prof. UWM.

O doniosłości dorobku naukowego prof. Józefa Górniewicza świadczy również – między wieloma innymi – to, że bez najmniejszego problemu niewielka cząstka tego dorobku mogła stać się inspiracją dla wielogodzinnych obrad konferencyjnych. Wyobraźnia i odpowiedzialność, w których organizatorzy konferencji dostrzegli istotne, poniekąd wyjściowe komponenty tytułowej wrażliwości pedagogicznej, to wszak dwie spośród kategorii pedagogicznych badanych i opisywanych swego czasu przez Profesora. Pierwsze wydanie monografii, w której podjął to zagadnienie (J. Górniewicz, Kategorie pedagogiczne. Odpowiedzialność, podmiotowość, samorealizacja, tolerancja, twórczość, wyobraźnia, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Olsztyn 1997) przypada właśnie na początki intensywnej obecności Autora w środowisku olsztyńskiej pedagogiki, natomiast ćwierćwiecze istnienia wydania drugiego (Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2001) jest też okresem, który upłynął od uzyskania przez Niego tytułu profesora. Trudno więc chyba o lepszą okazję, do wydania publikacji naukowej inspirowanej tamtą monografią. I rzeczywiście, w trakcie otwarcia konferencji miała też miejsce prapremiera monografii wieloautorskiej „Kategorie pedagogiczne dla edukacji w XXI wieku” pod redakcją naukową dra hab. Pawła Piotrowskiego (z Katedry Pedagogiki Ogólnej i Opiekuńczej WNS), tak się złożyło, że jednocześnie przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego konferencji „Wrażliwość pedagogiczna i jej składowe…”. Publikacja ta, która właśnie ukazała się nakładem toruńskiego Wydawnictwa Edukacyjnego „Akapit”, jest dedykowanym prof. Józefowi Górniewiczowi zbiorem, składającym się z dziewięciu naukowych rozważań nad interpretacją kategorii opisanych przez Niego u progu dwudziestego pierwszego wieku, w kontekście kultury, edukacji i pedagogiki po upływie pierwszego ćwierćwiecza tego stulecia. Wśród nazwisk autorów poszczególnych rozdziałów monografii pojawiają się takie, które są powszechnie znane (i uznane) w polskim środowisku akademickiej pedagogiki: Roman Leppert, Henryk Mizerek, Jerzy Nikitorowicz, Andrzej Olubiński, Bogusław Śliwerski. Zazwyczaj zwięzłą i dość schematyczną, a tym razem dynamiczną i wyjątkowo rozbudowaną część otwierającą konferencję zwieńczyło wręczenie prof. Józefowi Górniewiczowi egzemplarza publikacji, która choć jest zbiorem naukowych opracowań, to jednocześnie jest też wyrazem uznania dla twórczości Profesora.

Tytułowa „wrażliwość pedagogiczna” została przez organizatorów roboczo zdefiniowana w komunikacie konferencyjnym, to prawda, że dość „sucho” i formalnie, jako „dyspozycja czy też postawa bądź nastawienie, odgrywające istotną, jeśli nie wręcz najistotniejszą rolę w czymś, co można by nazwać porządkowaniem lub strukturalizowaniem pola szeroko pojętej działalności pedagogicznej”, oraz jako swoista uważność, wobec tego, co pedagogicznie relewantne, otwartość na potrzeby rozwojowe jednostek i społeczności. Wszelako jednym z celów konferencji było nadanie tym „suchym” formułom bliższej (w tym także bliższej codziennym doświadczeniom i praktykom) postaci, a także rozpoznanie wewnętrznej struktury zjawiska (wstępnie zaproponowano, jako jej składowe elementy: wyobraźnię i odpowiedzialność) oraz jego istotnych powiązań. Cele te przynajmniej w pewnej mierze udało się osiągnąć, czego potwierdzeniem jest przedstawiona nazajutrz po konferencji, inspirowana jej obradami, propozycja prof. Bogusława Śliwerskiego, mianowicie triada: troska – wrażliwość – przyjaźń (https://sliwerski-pedagog.blogspot.com/2026/06/dostrzec-zatroszczyc-sie-zaprzyjaznic-o.html). 

To właśnie wystąpienie prof. dra hab. Bogusława Śliwerskiego, dra h.c. multi, rozpoczęło pierwszą część planarnych obrad konferencji, moderowaną przez Dziekan Wydziału Nauk Społecznych UWM dr hab. Joannę Ostrouch-Kamińską, prof. UWM. Tematyka tej części osnuta była wokół kategorii odpowiedzialności. Odczyt prof. Bogusława Śliwerskiego zatytułowany „Wychowanie (quasi)demokratyczne” odnosił się jednak do tej kategorii w ujęciu negatywnym, to znaczy zwracając uwagę na braki, hamulce i systemowe ograniczenia. Od początku przemian demokratycznych w Polsce, to jest od pierwszych lat ostatniej dekady XX wieku oświata jest, jak wykazywał Prelegent, systematycznie i systemowo pomijana w procesach demokratyzacji, a odpowiedzialność podmiotów organizujących, realizujących i nadzorujących procesy edukacyjne sprowadza się do odpowiedzialności za wykonywanie zaleceń niezmiennie scentralizowanych władz oświatowych.

Następnym w kolejności, w trakcie sesji plenarnej konferencji, było wystąpienie wybitnej znawczyni zagadnień pomocy, wsparcia społecznego i poradnictwa prof. dr hab. Magdaleny Piorunek z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pani Profesor, nie mogąc osobiście przybyć do Olsztyna z powodu czasowego zbiegu terminu konferencji z innymi obowiązkami zawodowymi, przedstawiła odczyt za pośrednictwem połączenia internetowego (konferencja miała popularną od pewnego już czasu formułę „hybrydową” – kilkoro uczestników brało udział „online”). W wystąpieniu zatytułowanym „Kategoria odpowiedzialności w procesach  pomocowych” Pani Profesor skupiła się szczególnie na kwestii złożoności, wielowymiarowości jaką charakteryzuje się odpowiedzialność osób zaangażowanych w działania pomocowe (doradców, pracowników socjalnych, asystentów). Jest to odpowiedzialność szczególnie trudna, jeśli można ją tak określić, ponieważ musi znaleźć równowagę między wieloma wymiarami i zakresami – między odpowiedzialnością za własny profesjonalizm i odpowiedzialnością za partnera wobec którego realizuje się działania pomocowe. Właśnie partnera, a zatem kogoś, kogo własnej odpowiedzialności za siebie nie może ograniczać odpowiedzialność podmiotu podejmującego działania pomocowe.

Kolejnym prelegentem był prof. dr hab. Henryk Mizerek, który również podjął temat odpowiedzialności, ale w innym obszarze praktyk społecznych, mianowicie w realizowaniu badań pedagogicznych. Treść swojego referat pod tytułem: „Odpowiedzialność w praktyce współczesnych badań nad edukacją. Konteksty metodologiczne” Pan Profesor zogniskował wokół trzech zakresów odpowiedzialności związanej z realizacją badań, które łączy prospektywność – ukierunkowanie przede wszystkim na przyszłość i przyszłe losy oświaty, społeczeństwa, kultury, świata. Można te zakresy określić mianem odpowiedzialności obywatelskiej badacza (w obliczu kryzysu procedur demokratycznych i podkopywania samej idei demokracji), kulturowej (wobec technologicznej ekspansji, ze szczególnym uwzględnieniem gwałtownego rozwoju technologii sztucznej inteligencji) i epistemologicznej, związanej z warunkami, okolicznościami i procedurami tworzenia wiedzy o edukacji i jej aplikacją.

Kolejny odczyt, a drugi w formule „online”, nosił tytuł „Odpowiedzialność za odziedziczoną tożsamość w warunkach wielokulturowości” – wygłosił go Pan Profesor dr hab. Jerzy Nikitorowicz, dr h.c., z Uniwersytetu w Białymstoku, niegdyś Rektor tej uczelni i niewątpliwie jeden z najwybitniejszych w Polsce przedstawicieli pedagogiki międzykulturowej. Wystąpienie Profesora Nikitorowicza dodało kolejny wątek do edukacyjnej problematyki odpowiedzialności, szczególnie zaś kwestii złożoności, wielowymiarowości i wielozakresowości tego zagadnienia i zjawiska, pokazując, podobnie jak poprzednie referaty, że odpowiedzialność domaga się uspójnienia wielu obszarów, czasem jawiących się jako przeciwstawne i skonfliktowane. Jest to niezwykle ważne i zarazem trudne wyzwanie dla współczesnej edukacji.

Część przeznaczoną na dyskusję zdominowała – dość nietypowo – spontaniczna ale będąca odpowiedzią na wyraźne oczekiwanie audytorium, obfitująca w ciekawostki i anegdoty opowieść prof. dra hab. Józefa Górniewicza, w przeszłości Prorektora i Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, o okolicznościach i początkach swojej działalności w akademickim środowisku Olsztyna. Słuchacze mieli więc okazję dowiedzieć się, że monografia „Kategorie pedagogiczne” miała być pierwotnie częścią większego opracowania i za radą recenzentów wydawniczych (prof. dra hab. Stanisława Kawuli i prof. dra hab. Bogusława Śliwerskiego) przybrała samodzielną postać oraz – ku zaskoczeniu co najmniej niektórych z obecnych –  poznać klucz porządkujący kolejność prezentacji poszczególnych kategorii w tymże opracowaniu. Profesor wspominał także w humorystycznej konwencji o tym, jak został, będąc od niedawna pracownikiem Wyższej Szkoły Pedagogicznej, jej prorektorem, na skutek nieufności okazanej przez studenckich elektorów innym kandydatom, dłużej obecnym w społeczności WSP (a przez to lepiej znanym studentom) oraz o tym, jak sprawował najkrótszą w historii kadencję rektorską jako ostatni Rektor WSP w Olsztynie – kadencję, która, z racji powołania do istnienia Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, łączącego w swoich nowopowstałych strukturach Akademię Rolniczo-Techniczną, Wyższą Szkołę Pedagogiczną oraz Wyższe Seminarium Duchowne, trwała…dwa dni.

Drugą część sesji plenarnej konferencji „Wrażliwość pedagogiczna i jej składowe…” moderowała Pani Dyrektor Instytutu Nauk Pedagogicznych WNS UWM, dr hab. Marzenna Nowicka, prof. UWM. W pierwszym wystąpieniu, zatytułowanym „Pedagogiczne imponderabilia i dezyderat afirmacji egzystencji jednostkowej podmiotu (samo)wychowania”, prof. dr hab. Jarosław Gara z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie przedstawił propozycję syntezy trzech perspektyw analityczno-opisowych i interpretacyjnych właściwych trzem aspektom zjawiska wychowania, tudzież samowychowania – indywidualnej, subiektywnej podmiotowości, która jest centrum edukacyjnego rozwoju, rozumienia innej osoby (a także siebie jako innego), które jest centrum planowania i podejmowania działań wychowawczych (samowychowawczych) oraz intersubiektywnego zjawiska – procesu wychowania.

Dr hab. Dariusz Stępkowski, prof. SGGW w Warszawie, który był kolejnym prelegentem w sesji plenarnej, znany jest w środowisku akademickiej pedagogiki między innymi jako badacz wytrwale prostujący uproszczony, jednoznacznie negatywny stereotyp pedagogiki herbartowskiej i dokonujący reinterpretacji poglądów J. F. Herbarta w kontekście współczesnej kultury, a także jako tłumacz prac wybitnego niemieckiego pedagoga ogólnego, Dietricha Bennera. Na konferencji zaprezentował referat zatytułowany „Realistyczna wyobraźnia pedagogiczna. Od interpretacji doświadczenia do transformacji działania pedagogicznego”, w którym zaproponował rozróżnienie na wyobraźnię rozumianą jako nieskrępowana realiami fantazja i wyobraźnię realistyczną, taką która właśnie z realiów doświadczenia czerpie wskazówki. Zaś medium pośredniczącym w transformacji odczytanego przez podmiot doświadczenia w projekt działania jest zawsze – jak wskazywał Prelegent – język.

Profesor dr hab. Roman Leppert w Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, autor rozpoznawalnej cyklicznej audycji internetowej „Akademickie Zacisze”, w swoim wystąpieniu pod tytułem „Kompas Edukacji jako przykład pedagogicznej/edukacyjnej wyobraźni” nawiązał do odbywającego się od trzech lat w Bydgoszczy wydarzenia kulturalno-edukacyjnego, którego Profesor jest głównym animatorem i gospodarzem. „Kompas Edukacji”, jak podkreślał jego twórca, krytycznie mierzy się z aktualnymi trendami w myśleniu o edukacji, tendencjami co do których można przewidywać, że wpłyną w jakimś zauważalnym stopniu na kształt i kierunek działań oświatowych w niedalekiej przyszłości. Goście i uczestnicy „Kompasu” oraz wydarzenia, które się nań składają, mają na celu poszukiwanie faktycznych źródeł tychże trendów w edukacji, jak też przyczyn triumfów, jakie święcą i popularności jaką zdobywają.

Pani Profesor dr hab. Maria Czerepaniak-Walczak z Uniwersytetu Szczecińskiego, niekwestionowana prekursorka pedagogiki emancypacyjnej w Polsce, wystąpiła na konferencji za pośrednictwem połączenia internetowego, choć – jak zaznaczała – wolałaby być obecna osobiście, na co jednak nie pozwoliły zbiegające się w czasie inne zobowiązania. Tytuł wystąpienia Pani Profesor brzmiał „Relacje przyjacielskie w edukacji”. Z jednej strony, jak tłumaczyła Prelegentka, przyjaźń jest relacją wyjątkowo wymagającą, w której granice wyrozumiałości, rozległe wprawdzie, jednak przebiegają znacznie bliżej, niż ma to miejsce na przykład w przypadku miłości. Z drugiej natomiast strony przyjaźń nie zobowiązuje do poszukiwania, aż do skutku, konsensusu, płaszczyzny porozumienia, niekiedy wymagającej daleko idącego ustępstwa. Z tego względu przyjaźń możliwa jest tam, gdzie występują też relacje o charakterze formalnym (np. służbowym), nie niwecząc możliwości właściwego, to jest niezaburzonego przebiegu tejże formalnej relacji – na przykład w szkole czy w akademii, między osobami o nierównorzędnych pozycjach z formalnej strukturze.

Ostatni referat w trakcie sesji plenarnej wygłosił dr hab. Paweł Piotrowski z Wydziału Nauk Społecznych UWM. W wystąpieniu zatytułowanym „Wrażliwość pedagogiczna – istotna kategoria czy zwodnicza pseudokategoria w myśleniu o edukacji?” zwrócił uwagę na możliwość dwojakiej interpretacji fenomenu wrażliwości pedagogicznej. Jedna z nich lokuje go w katalogu, jak określił to Prelegent, „cnót pedeutologicznych”, będących zbiorem superlatyw, które wedle nierealistycznych i słabo uzasadnionych deklaracji powinny cechować nauczyciela. Druga interpretacja, za którą przemawiają argumenty natury ontologicznej, aksjologicznej i etycznej, widzi w kategorii wrażliwości pedagogicznej formę refleksyjnej świadomości stanowiącej klucz do dynamicznej hierarchizacji zadań i wyzwań edukacyjnych.

Druga część obrad konferencyjnych toczyła się w dwóch równoległych sekcjach problemowych. Moderatorem pierwszej z nich, pracującej pod hasłem: „Wrażliwość pedagogiczna i jej składowe – kształtowanie i rozwój”, był Pan prof. dr hab. Bogusław Śliwerski. Pierwszy odczyt w tej sekcji, zatytułowany: „Etyka troski Carol Gilligan
w pedagogice relacyjnego uwrażliwienia” wygłosiła dr hab. Dorota Zaworska-Nikoniuk, prof. UWM. Carol Gilligan to amerykańska psycholog moralności, twórczyni psychologicznych podstaw dla współczesnej wersji nurtu znanego jako etyka troski. Prelegentka, odwołując się do koncepcji wskazanej badaczki, jak również autorek rozwijających jej podejście teoretyczne – Nel Noddings i Joan Tronto, przedstawiła założenia pedagogii koncentrującej się na obszarze uwrażliwiania na relacje interpersonalne.

Kolejnym prelegentem był dr Marcin Rojek z Uniwersytetu Łódzkiego, badacz zagadnienia uczenia się osób dorosłych, w szczególności w kontekście pracy zawodowej. Jego wystąpienie miało tytuł : „Wspólna odpowiedzialność za wzajemne uczenie się w coworkingu” „Coworking” jest ciekawym zjawiskiem, w Polsce stosunkowo nowym, polegającym na tym, że oto grupa osób reprezentujących różne branże i zawody, na ogół jednak takie, których wykonywanie wiąże się z pewną dozą kreatywności, a duża część czynności wykonywana jest w siedzibie (w biurze), funkcjonujących z reguły jako samodzielni przedsiębiorcy bądź samodzielni podwykonawcy, wspólnie wynajmują przestrzeń biurową – zazwyczaj w celu redukcji kosztów działalności. Powstaje w ten sposób bardzo specyficzne i oryginalne środowisko pracy, które jest jednocześnie, jak podkreślał M. Rojek, szczególnym środowiskiem uczenia się.

Następne wystąpienie w sekcji pierwszej wykroczyło poza ramy tradycyjnego referatu, połączone bowiem było z demonstracją interesujących rekwizytów. Dr Alicja Siegień-Matyjewicz z Wydziału Nauk Społecznych UWM podjęła temat kształtowania wrażliwości międzykulturowej poprzez włączenie do zajęć arteterapeutycznych symboliki różnych kultur (np. wprowadzanej do elementów zdobniczych). Następnie dr Monika Maciejewska w wystąpieniu zatytułowanym „Dostrzec to, co umyka większości. Kształtowanie wrażliwości poznawczej studentów pedagogiki” przedstawiła szeroki wachlarz metod i form kształcenia bazujących na paradygmacie konstruktywistycznym w dydaktyce, możliwych do efektywnego zastosowania w dydaktyce akademickiej, na potwierdzenie czego Prelegentka przedstawiła szereg przykładów z własnej praktyki. Komplementarne z tą prezentacją było ostatnie wystąpienie w tej sekcji – Pani dr Kinga Lisowska z Katedry Pedagogiki Ogólnej i Opiekuńczej przedstawiła w referacie zatytułowanym „Twórcze aspekty edukacyjne drogą do kształtowania tożsamości regionalnej” szereg projektów, w których studenci w duchu konstruktywistycznego podejścia w dydaktyce opracowywali aktywizujące środki dydaktyczne na potrzeby edukacji regionalnej.

Moderatorem obrad w sekcji drugiej, odbywających się pod hasłem: „Wrażliwość pedagogiczna i jej składowe w działaniach edukacyjnych” był Pan prof. dr hab. Jarosław Gara. Natomiast pierwszy odczyt, pod tytułem „Od «głosu» do «wpływu»: wrażliwość pedagogiczna w projektowaniu przestrzeni i czasu w żłobku” wygłosiły dr Bernadetta Olender-Jermacz oraz dr Anna Godlewska-Zaorska. Prelegentki przedstawiły autorską aplikację modelu Laury Lundy dotyczącego epizodów partycypacji i mikrowyborów, do obserwacji i pracy opiekuńczo-edukacyjnej z dziećmi w wieku żłobkowym. Dostosowanie modelu wymagało, między innymi, skonstruowania odpowiednich narzędzi badawczych, którymi są w tym wypadku karta epizodu partycypacji oraz dziennik wpływu – oba autorstwa dr Anny Godlewskiej-Zaorskiej.  

Następne w kolejności było wystąpienie Pani Dyrektor Instytutu Nauk Pedagogicznych WNS UWM, dr hab. Marzenny Nowickiej, prof. UWM, specjalizującej się w szczególności w problematyce edukacji najmłodszych. Jej prelekcja nosząca tytuł „Wrażliwość pedagogiczna wobec sprawczości dziecka: między uważnością a napięciem w dyskursie edukacyjnym”, korespondowała do pewnego stopnia z wystąpieniem bezpośrednio poprzedzającym, poprzez odwołanie do kategorii sprawczości (dziecka/ucznia). Interesujące jest również zastosowanie pojęcia uważności do charakterystyki kategorii wrażliwości pedagogicznej. W swoim wystąpieniu Pani Profesor przywołała także wyniki własnych badań, mających na celu identyfikację typów sprawczości promowanych w najnowszej podstawie programowej kształcenia ogólnego. Według M. Nowickiej w zapisach tego dokumentu znaleźć można odwołania głównie do podmiotowego typu sprawczości, zdecydowanie mniej do sprawczości relacyjnej i strukturalnej. Ta dysproporcja skłania do niepokojącego wniosku, że w kolejnej reformie programowej dedykowanej polskiej szkole znów postawiono na sprawczość i aktywność ucznia jedynie w ramach reguł gry określonych i kontrolowanych przez dorosłych.

Doktor Danuta Kamilewicz-Rucińska z Katedry Pedagogiki Ogólnej i Opiekuńczej – kolejna Prelegentka w porządku obrad drugiej sekcji – przedstawiła wyniki swoich badań nad motywami wyboru szkoły dla dzieci przez rodziny o polskich korzeniach mieszkające na Litwie. Zdaniem Autorki badań troska i waga przypisywana wyborowi szkoły jest przejawem wrażliwości pedagogicznej rodziców dziecka, a w każdym razie jednego z jej wymiarów (związanego z poczuciem odpowiedzialności za projektowanie ścieżki edukacyjnej i zawodowej własnych dzieci). Następny odczyt wygłosiła dr Bożena Chrostowska z Katedry Pedagogiki Społecznej i Metodologii Badań Edukacyjnych. W wystąpieniu zatytułowanym: „Czy naprawdę się (nie) rozumiemy? O wrażliwości pedagogicznej wobec studentów w spektrum autyzmu” Prelegentka skupiła się przede wszystkim na kwestii trudności komunikacyjnych jakie występują niekiedy w sytuacjach komunikacyjnych z udziałem studentów w spektrum autyzmu, podkreślając stopniowe przechodzenie od koncepcji lokujących źródło i całą odpowiedzialność za owe trudności po stronie osób neuroatypowych, ku koncepcji podwójnej empatii, która kładzie nacisk na współodpowiedzialność każdej ze stron komunikacji za jej przebieg, a zatem nie przenosi po prostu obowiązku właściwego pokierowania komunikacją na jedną ze stron lecz zadanie to jest postrzegane jako solidarnie współdzielone.

Z kolei w swoim wystąpieniu zatytułowanym „Animator wrażliwych dusz – wyobraźnia, odpowiedzialność i „czuła narracja” jako składowe kompetentnej osobowości pedagogicznej” doktor Marek Matyjewicz wskazywał, odwołując się do konstatacji o przejawiającym się na różne sposoby, mającym różne symptomy zagubieniu nastolatków we współczesnym świecie, na potrzebę działań animacyjnych w środowisku szkolnym, inspirowanych przez pedagogów mających, poza odpowiednim przygotowaniem merytorycznym, także swego rodzaju metakompetencje pedagogiczne, wśród których na pierwsze miejsca wysuwają się, zdaniem Prelegenta, właśnie: wyobraźnia, odpowiedzialność, uważność oraz empatia.

W referacie pod tytułem „Świadomość ciała jako obszar pedagogicznej odpowiedzialności” dr Edyta Borys podkreślała, że proces uczenia się jest procesem ucieleśnionym – ciało każdorazowo aktywnie w nim uczestniczy (chociażby poprzez udział zmysłów). Związek uczenia się z ciałem ma charakter dialektyczny, to znaczy, że efekty uczenia się także pozostawiają ślad w ciele – zmieniają ciało i sposób posługiwania się nim. Dotyczy to także efektów uczenia się o procesie uczenia się, czyli wiedzy zdobywanej przez pedagogów i nauczycieli, która pozostanie do pewnego stopnia niekompletna i nieuświadomiona jeśli pominie kwestię świadomości ciała.

Ostatnim Prelegentem w drugiej sekcji obrad konferencyjnych był Pan Profesor Józef Górniewicz. W swoim wystąpieniu, które zatytułował „Wyobraźnia moralna – źródło kreatywności i zaczyn poczucia odpowiedzialności” wskazał, iż wyobraźnia jest metaforycznym korzeniem, z którego wyrasta – w zgodnym lub rozbieżnym kierunku – ludzka kreatywność i odpowiedzialność. Zgodność tychże kierunków jest związana z działaniem wyobraźni moralnej, dyspozycji źródłowo ufundowanej na wyobraźni jako takiej. Wyobraźnia bowiem nie tylko może coś inicjować, ale także – o czym często się zapomina –coś wstrzymywać. Na marginesie tych rozważań Pan Profesor wspomniał też o początkach swojego zainteresowania fenomenem wyobraźni moralnej i badań nad tym zagadnieniem, co miało miejsce w okresie pisania pracy doktorskiej pod kierunkiem Pani Profesor Ireny Wojnar, a także o znacznie późniejszym odkryciu tego pojęcia w pismach Rudolfa Steinera.

Przez cały czas trwania obrad konferencji uczestnicy mogli zapoznać się z interesującą wystawą tematycznych posterów, które przygotowały Panie: dr Katarzyna Nosek-Kozłowska i dr Małgorzata Stańczak z Katedry Pedagogiki Ogólnej i Opiekuńczej (temat: „Wyobraźnia
i kreatywność w edukacji jako zapomniany fundament uczenia się”) oraz dr Maria Radziszewska i dr Urszula Pulińska (obie również z Katedry Pedagogiki Ogólnej i Opiekuńczej, temat: „«Wrażliwi pedagodzy» na łamach „Słownika biograficznego pedagogów polskich”).

Jak zauważył, podsumowując i zamykając spotkanie konferencyjne, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego, dr hab. Paweł Piotrowski, nieczęsto zdarza się widzieć tak liczne grono uczestników na zakończeniu długiego, intensywnego dnia obrad. Organizatorzy zapowiedzieli zamiar przygotowania publikacji będącej pokłosiem obrad konferencyjnych.

Paweł Piotrowski

     Małgorzata Stańczak

Edyta Borys